|
|
صفحه اصلي اخبار جستجو
پست الترونيك فهرست
|
|
ارتباطات و فرهنگ در قرن بيست و
يكم
دكتر حميد مولانا* چكيده در پايان قرن
بيستم و با فرا رسيدن هزارﺓ جديد, تغييرات مهمّي در عرﺻﺔ
جهاني و در زﻣﻴﻨﺔ ارتباط بين
المللي بوقوع پيوسته است. مقاﻟﺔ حاضر اختصاﺻﴼ به بررسي
اين تغييرات و آثار آنها از طريق ده موضوع اصلي ميپردازد كه هشت مورد آن از
پديدههاي جاري نظامهاي بين المللي و جهاني است و دو مورد ديگر مربوط به عوامل
شناختشناسي و روش شناختي ميگردد. نگارنده سعي دارد
تغييرات حاصله را با ذكر تلويحي ضرورت بازنگري در توصيف شرايط با توجه به پديدار
شدن شاخصهاي جديد, اهميت روزافزن عوامل فرهنگي, افول اقتدار حكومتي و سرانجام
تغيير در مقوله و شيوههاي نظري بكار رفته, شرح دهد. در پايان قرن
بيستم و با فرا رسيدن هزارة جديد، تغييرات مهمي در عرصة جهاني و در زمينة
ارتباطات بين المللي به وقوع پيوسته است. با نگاهي به گذشته درمييابيم كه بسياري
از عناوين مربوط به نظام بين الملل و ارتباطات بين المللي، از نظام پس از جنگ
جهاني دوم و جنگ سرد نشات گرفته است. فروپاشي اتحاد شوروي و كنار رفتن ساية جنگ
سرد دگرگونيهايي
در زمينة پيمانها و كشمكشهاي فرهنگي، از شرق اروپا گرفته تا خاورميانه و حوزة
پاسيفيك به دنبال آورده است. اهميت فزايندة اين جريانها، بهويژه در زمينة
فرهنگي، مستلزم بازنگري در چگونگي ارتباطات بين المللي در محدودة روابط بين
المللي است. تحول مطبوعات در جمهوريهاي آسياي مركزي دكتر كاظم معتمد نژاد* چكيده: در
سالهاي اخير، به دنبال استقلال جمهوريهاي آسياي مركزي، تحت تأثير همبستگيهاي
تاريخي ومشتركات فرهنگي ديرين ايران و كشورهاي جديد اين منطقه، توجه فزايندهاي به احياي مراودات و مناسبات معنوي با
اين كشورها، پديد آمده است. در اين ميان، صرفنظر از گسترش روابط فرهنگي و سياسي
و اقتصادي، به صورت عام آنها با جمهوريهاي تازه استقلال يافته آسياي مركزي، در
زمينة همكاريهاي ارتباطي و از جمله، اتصال راهآهنها، تأسيس سازمان خبرگزاريهاي كشورهاي
ساحلي درياي خزر و كمك به احداث صدها كيلومتر دنبالة بزرگراه مخابراتي بينالمللي فيبر نوري، بين سواحل شرقي چين و
شمال غربي اروپا در خاك تركمنستان پيشرفتهاي مهمي، صورت گرفتهاند. به همين لحاظ، مطالعه در مورد تحول
مطبوعات جمهوريهاي جديد آسياي مركزي نيز ميتواند به شناخت هر چه بيشتر دگرگونيهاي
اخير اين كشورها وتوسعه وتحكيم روابط با آنها كمك كند. مقالة
حاضر، با مقدمة كوتاهي دربارة سير و تأسيس و تحول مطبوعات در سرزمينهاي آسياي
مركزي، آغاز ميشود. به دنبال مقدمة ياد شده در پنج بخش جداگانه، با توجه به تقدم اولين
حروف الفباي فارسي نام كشورهاي، آسياي مركزي، به ترتيب، وضع مطبوعات درجمهوريهاي
ازبكستان، تاجيكستان،تركمنستان، قرقيزستان و قزاقستان در دوره بعد از استقلال
آنها مورد بررسي قرار گرفتهاند. در هر كدام از اين بخشها، طي دو مبحث، نخست،
مشخصات عمومي روزنامهها و مجلهها و فعاليتهاي وابسته به آنها مانند
مؤسسات چاپ، وضع خبرگزاريها و امكانات آموزش روزنامهنگاران، معرفي شدهاند و سپس، شرايط حقوقي و سياسي حاكم بر
فعاليت مطبوعات و از جمله، پيش بينيهاي قوانين اساسي و قوانين مطبوعاتي دربارة آزادي
مطبوعات و عملكردهاي حكومتها در برابر روزنامهها و نمونههاي مختلف محدوديتهاي مطبوعاتي، تشريح
گرديدهاند. نتيجهگيري در مورد وضع كنوني مطبوعات
جمهوريهاي آسياي مركزي و چشم اندازهاي آينده آنها، پايان بخش مقاله است. تكنولوژيهاي جديد ارتباطي و تأثير آنها
بر جوامع معاصر: نگرانيها و دورنماها
دكتر يحيي كمالي پور * چكيده: رسانههاي ارتباطي و تكنولوژيهاي اطلاعاتي با
سرعت هشدار دهندهاي در حال تغيير محيطهاي فرهنگي ميباشند، به طوري كه عملاً بر هر يك از
وجوه زندگي در مرتبه محّلي، منطقهاي، ملّي و بين المللي تأثير تكنولوژيهاي ارتباطي بر
آموزش، فرهنگ، سياست، اقتصاد، آزادي، خلوت (حفظ حريم) و روابط انساني ميپردازد. براي كسب اطلاعات و جزئيات بيشتر
خوانندة علاقمند ميتواند به منابع مذكور در پايان مقاله مراجعه كند. همجواري
جهاني كه امروزه از آن برخورداريم، مانند ديگر همجواريها كه از حالت آرماني به دور
بوده، داراي نقايص زيادي است. با ساكنين آن به يكسان رفتار نميشود و آنها از فرصتهاي مشابه بيبهرهاند. ميليونها نفر چنان محروم ماندهاند كه علي رغم گذر امواج ترقي از كنار
خود حتي از انديشه تعلق به يك محيط واحد باز ماندهاند. انقلاب ارتباطات اگر تماسي هم با
آنان داشته، جز تشديد انزواي آنها خدمت ديگري نكرده است. اين واكنش ابطال كنندة
اصل پيدايش همجواري نيست، اما وظيفه سنگيني بر دوش زمامداران ميگذارد تا از هم بيگانكي همسايگان را كاهش
دهند. (هيأت رسيدگي به كنترل جهاني، 1995) نظري فلسفي بر ارتباطات اجتماعي و جامعه شناسي شناخت
دكتر منوچهر آشتياني* چكيده: ارتباطات
ارجتماعي و جامعه شناسي شناخت Social
Communication and sociology of knowledge موضوعيت نه چندان
بكر، ولي با تفصيلي كه آن هم بيشتر به نحو شبه فلسفي علمي و مقاله حاضر ارائه
داده شده است يا از نوجوييها و تازه يابيهايي برخوردار ميباشد. اگر
اين ادعاي اغراق آميز راست باشد كه پندارها و گفتارهاي بشريت امروز از كهكشان
گوتنبرگ به كهكشان ما ركني انتقال يافته است (و يا در حال انتقال است)، در اين
صورت بررسي رابطة بين معارف انساني با اين گذار اجتماعي و تاريخي ضروري به نظر
ميرسد. زيرا،
در غير اين صورت «ماهيت و محتواي استنباطي آگاهي» انسانها براي چندمين بار، و اين بار به نحو فاجعه آميزي در قفاي
پيشرفتهاي «ابزارمندامنه و حس گرايانة اين آگاهي» واپس خواهد ماند! هر
چند مختصري كه نگارنده ارائه داده است. از عهدة تحليل مسائل مربوط به گذار مذكور
در فوق (علي الخصوص در منطقههاي فرهنگي عظيم و كهنسالي نظير ايران اسلامي ما)
برنيامده است. ولي احتمالاً تذكرات گوناگون مندرج در اين مقاله، به ايضاح گوشههايي از موضوع ياري نمودهاند. اگر چنين باشد، ارائه مطالب نگارند
با توفيق نسبي قرين بوده است. طراحي
مدل و پارامتري براي وضعيت رسانهها در هر کشور دکتر مهدي محسنيانراد نظري بر جامعه شناسي دين
دكتر كاووس سيد امامي* چكيده: نظري بر جامعه شناسي دين، گفتاري است پيرامون رويكرد
جامعهشناسي به
يكي از مهمترين و كهنهترين نهادهاي جامعة انساني يعني دين. پارهاي روشنگريها دربارة موضوع جامعهشناسي دين و تفاوت آن با ساير حوزههاي تفكر انسان كه با موضوع دين سروكار
دارند بحثهاي معرفت شناختي و روش شناختي پيرامون چگونگي مطالعه علمي دين، و تلاش
در جهت ارائه تعريفي جامعه شناختي از دين، و وضعيت اين رشته در جهان از جمله
موضوعاتي است كه در اين مقاله بررسي ميشود. نويسنده با طرح دشواريهايي كه در
زمينه پژوهش تجربي پديدهها و رفتار ديني وجود دارد، نتيجه ميگيرد كه براي مطالعه اين مقولات نميتوان به روشهاي تجربي –
اثباتي موجود بسنده كرد و روشهاي «تفسيري»، با توجه به حساسيتي كه در زمينه
دنياي معاني افراد مورد پژوهش نشان ميدهد، امكان موفقيت بيشتري در درك معاني
عميق ديني و تجربههاي خاص افراد خواهد داشت. توسعة فرهنگي و برنامهريزي رسانة آموزش ديني در ايران ناصر باهنر* چكيده آموزش
يكي از مباحث و توجهات اساسي در توسعه فرهنگي به شمار ميآيد وبخش عمدهاي از محتواي هر سياست فرهنگي به اين امر
مهم اختصاص دارد. از آن جا كه توسعهي اجتماعي در زمينههاي گوناگون بايد بر پايهي يك برنامه صورت پذيرد. مسئله برنامهريزي آموزشي حوزة سياستگذاريها و برنامهريزيهاي مربوط به توسعة فرهنگي جايگاهي
ويژه يافته است. در اين ميان در جامعهي ديني ما كه ارزشهاي ديني و اخلاقي
جايگاهي ويژه در توسعه فرهنگي دارند، درس ديني در برنامههاي آموزشي از موقعيت والايي برخوردار
بوده و به تبع آن كتابهاي درسي ديني، به عنوان مهمترين رسانهي آموزش ديني و حائز نقش و تأثير بسياري
گشته است. اين
مقاله با هدف تبيين اجمالي شرايط برنامهريزي كتابهاي درسي ديني در مقطع زماني
سالهاي 130 تا 1375 و بررسي نقاط ضعف و قوت آن تهيه گرديده و در پايان نيز مدلي
مناسب در خصوص برنامهريزي اين رسانه ارائه شده است. نگارنده اميد دارد كه
با توجعه به اهداف خاص رشتهي فرهنگ و ارتباطات،مسائل مربوط به يكي از حوزههاي مشترك فرهنگ،ارتباطات و دين در اين
مقاله تبيين ميگردد. سه رهيافت نظري درخصوص ماهيت عمليات
رواني سعيدحجاريان*
چكيده: عمليات
رواني در يك تعريف اوليه فني است كه طي آن نوع آگاهي كاذب به گروه مخاطب القا ميشود تا رفتاري مغاير با منافع واقعي خود
داشته باشد. عمليات رواني ازفنون و ابزارهاي موثر در امر كنترل رفتار آدمي است،لذا علي القاعده
ميتوان
چهارچوبي نظري در بستري علوم رفتاري بنا كرد كه قادر باشد فن عمليات رواني را
توجيهي تئوريك بنمايد. سه سنت نسبتاً غني در حوزه امور مربوط به شكلگيري افكار عمومي و آگاهي جمعي ميتوانند در اين راه موثر واقع شوند كه
نگارنده در اين مقاله به بيان آنها پرداخته است. اين
مقاله با توضيح مفاهيم پايه در ادبيات مربوط به رفتار جمعي و عمل جمعي و بيان سه
رهيافت نظري فوق الذكر، در واقع مدخلي
نظري بر فن عمليات رواني است خواننده بتوانند جايگاه اين فن را در زمينه عمومي
علوم رفتاري پيدا كرده و به مقدمات نظري آن وقوف يابد بازنگري نظريههاي هنجاري رسانهها و ارائه ديدگاهي اسلامي چكيده: ابتدا
با مروري بر مفهوم هنجار و ارزش به طرح نظريات مطرح شده در اين مورد و تقسيمبنديهاي
آن پرداختهإايم.سپس بحثي درمورد نظارت وكنترل اجتماعي و رابطه آن با جامعه پذيري
و گروههاي مختلف اجتماعي ونحوه كنترل در جوامع قديم و جديد و نقش رسانههاي در
اين زمينه صورت پذيرفته است. ارتباطات
ورسانهها عنوان بخش ديگري است كه در آن ديدگاههاي موجود درمطالعات ارتباطي,
رابطه متقابل رسانهها و جامعه , حدود قدرت و تاثير رسانهها, كاركردها و
تاثيرات آن, رابطه با افكار عمومي وتاثير وتاثر در آن, نهايتاً رابطه آن با
هنجارها و ارزشها, نحوه تاثير گذاري با عنايت به هنجارها وارزشهاي موجود, اصول و
هنجارها در سياست هاي ارتباطي كه مبناي بحث و بررسي در مورد تئوريهاي هنجاري است
مورد بررسي قرار گرفته است. بررسي
پيوند رسانه و جامعه از ديدگاه هنجاري با اشاره به نوشتههاي سيبرت,
آلتشول,
مريل,
هاچتن
و با تاكيد بر نظرات مك كوئل و
تهرانيان بخش بعدي مقاله را تشكل ميدهد . ارائه جمع بندي
متفاوت از كليه نظريات و يك تقسيمبندي جديد بر مبناي جهان بينيهاي مختلف
نوآوري مورد نظر نويسندگان است. |
||
* مؤسس و مدير
رشتة ارتباط بين الملل در دانشكدة خدمات بين المللي دانشگاه آمريكن واشنگتن و رئيس
انجمن بين المللي تحقيق در ارتباط جمعي
* استاد رشتة
علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائي، داراي دكترا در رشتههاي حقوق، علوم سياسي و روزنامهنگاري
* استاد و رئيس
تحصيلات تكميلي رشتة ارتباطات و هنرهاي خلاق دانشگاه پردو
استاد مدعو دانشگاه علامه طباطبايي، داراي دكترا در رشتههاي فلسفه و جامعه شناسي
* عضو هيات علمي
دانشگاه امام صادق (ع) ، داراي دكترا در رشته جامعه شناسي
* عضو هيئت علمي
و دانشجوي دوره دكتري فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)
* عضو هيئت علمي
و دانشجوي دوره دكتري فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)