صفحه اصلي اخبار جستجو پست الترونيك فهرست

معرفي كتاب اخلاق عملي نوشته: محسن داوري چنان كه مي دانيم علم اخلاق در پي دست يافتن به قواعدي است كه به كار بستن آنها موجب نيل به خير و سعادت مي شود، البته اخلاق، تنها يك سلسله احكام و دستور العملهايي كه بايد در عمل به كار بسته شود، نيست و شامل مطالعة نظري و فلسفي (اخلاق نظري) هم مي گردد. هدف اصلي اخلاق نظري، كشف بنيادهايي است كه همة كردارهاي انساني بايد برآن استوار شود. در آيين اسلام، همة تعاليم اخلاقي از سرچشمه هاي زلال وحي و تعاليم انبيا نشأت گرفته اند؛ رنگ غالب دين اسلام، اخلاق است و آيات قرآن كريم و احاديث معصوم ما سرشار از آموزه هاي تربيتي و اخلاقي مي باشد. علاوه براين، در طول تاريخ حيات اسلام،بزرگان دانش و اخلاق كتابهاي اخلاقي بسياري با الهام از قرآن و روايات تأليف كرده اند. ادبيات فارسي نيز همچون آيينه أي تجليگاه اخلاقيات اسلامي مي باشد به عنوان نمونه از گلستان و بوستان سعدي، ديوان شمس ، مثنوي معنوي و … مي توان نام برد. كتابهاي اخلاقي علامة مجلسي (م 110ق)، معراج السعادة و مثنوي ملا احمد نراقي (م 1244ق) نيز از نمونه هاي برجستة كتب اخلاقي اند. علاوه بر كتب فوق كه بنوعي تفسير و تبيين آموزه هاي اخلاقي آيات و روايات مي باشند، در روزگار ما نيز تلاشهايي به منظور تنظيم و طرح ريزي نظام اخلاقي اسلام و در راستاي دستيابي به باطن مفاهيم اخلاقي آن صورت گرفته است، مثلاً كتاب ارزشمند فلسفة اخلاق استاد مطهري نمونة چنين كوششهايي است. متأسفانه بايد اذعان نمود كه در دهه هاي اخير كوششهايي چنان كه بايد و شايد در راستاي تدوين كتب اخلاقي توسط محققان شيعه صورت نگرفته است و با عنايت به اين كه شاكلة اصلي آيين مقدس اسلام، اخلاق و اصلي ترين هدف آن سعادت است، به نظر مي رسد كه بايد تلاشهاي جدي در طرح ريزي و تدوين كتب متنوع اخلاقي توسط صاحبنظران حوزه و دانشگاه صورت پذيرد و نظام اخلاقي اسلام با توجه به روشهاي جديد علوم انساني سامان داده شود و صد البته، پرداختن به مباحثي همچون فلسفه اخلاق، اخلاق در مديريت، اخلاق سياسي، اخلاق و رويارويي با تقدير تكنولوژيك و … بايد در زمرة اولويتهاي پژوهندگان مسلمان قرار گيرد. در ميان كتابهاي اخلاقي كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي به زيور طبع آراسته شده اند، كتاب اخلاق عملي حضرت آيت الله مهدوي كني جايگاه ويژه اي دارد. اين كتاب ـ كه در سال 1371 ش. به عنوان كتاب سال برگزيده شد ـ مجموعه سخنرانيهاي معظم له در جلسات درس اخلاق دانشگاه امام صادق(ع) مي باشد كه پس از تنظيم و گردآوري توسط حضرت حجت الاسلام عليدوست به علاقمندان ارائه گرديده است. مؤلف در مقدمة كتاب با اشاره به تاريخ علم اخلاق در اسلام به ديدگاههاي گوناگون در اين باره اشاره نموده و با تقسيم بندي اخلاق به اخلاق نظري، اخلاق تطبيقي و اخلاق عملي، به بحث پيرامون اخلاق عملي پرداخته است. ايشان اخلاق عملي را مشتمل بر آداب و دستورهاي خاصي كه در مسير تزكيه و تهذيب، التزام به آنها ضرورت دارد و از طريق عمل، ما را به هدف نزديكي سازد دانسته اند. ناگفته نماند، مؤلف در مقدمة كتاب ضمن اينكه، اخلاق عملي را ثمرة نيت مؤمن ـ كه اصل و سرچشمة فضيلتهاي اخلاقي اوست ـ مي دانند، به بيست و يك نقطة آغاز در اخلاق عملي نيز ـ كه سرفصلهاي مختلف اين اثر راتشكيل مي دهند، اشاره كرده اند. البته ايشان يادآور شده اند كه تحديد و مرزبندي در امور معنوي و جريانات مستمر كيفيات باطني و اخلاقي بسيار دشوار است و طبقه بندي مورد نظرـ كه از معرفت فوق كه از معرفت نفس آغاز شده و به زهد و قناعت ختم مي شود ـ نسبت به افراد وا شخاص و شرايط، شدت و ضعف پيدا مي كند و نمي توان نسخه أي و احد براي همة سالكان الي الله تجويز نمود؛ چرا كه اصول كلي حاكم براخلاق و مصاديق واجب و مستحب و حرام ومكروه و مباح براي همه يكسان نيست. معظّم له، در ذيل هر يك از عناوين مورد بحث با ذكر آيات و رواياتي به شرح و بسط موضوع پرداخته و با توضيح و تبيين هر يك سعي در روشن كردن موضوع نموده اند. به دليل اين كه اين كتاب برگرفته از مجموعه سخنرانيهاي حضرت آيت الله مهدوي كني مي باشد، شيوة طرح مباحث آن بسيار مناسب و قابل توجه بوده و از رواني و سلاست خاصي برخوردار است؛ و از آنجا كه براي جمع حاضر بيان شده است، برخلاف برخي آثار تأليفي دچار برخي تكلفات و پيچيدگيها نشده است؛ تا آنجا كه گويي خواننده، همواره خود را در محضر استاد، حاضر يافته و زيبايي كلام او را حس مي كند. از اين جهت، به كتابهاي استاد شهيد مرتضي مطهري شباهت دارد كه مطالب دشوار علمي را بياني ساده و دلپذير بيان كرده است. با اين اوصاف مطالعةكتاب حاضر و آشنايي با نقطه هاي آغازين مي تواند شروع خوبي براي حركت در صراط مستقيم اخلاق و تعالي انساني و اسلامي و رسيدن به قله هاي عاليترين خصلتهاي انساني باشد؛ انساني كه مي تواند به ياري خدا و مجاهدت و رياضت به مرتبة «نفس مطمئنّه» نائل آيد و در مقام قرب الوهي جاي گيرد.