صفحه

امواج اينترنت در ايران

 با صرف نظر از اسراييل، ايران اولين كشور خاور ميانه بودكه در سال 1993به اينترنت پيوست (khazai1997) ودر سال 1994داراي اينترانت دانشگاهي شد(burkhart1998 )واين اقدام  رابدون سرمايه و پشتيباني فني خارجيان و تنها با خريد پنجاه هزار دلار سخت افزار، چندين جلد خودآموز و سخت كوشي چند جوان 25 ساله انجام داد(شهشهاني1374 ). . اما سرعت گسترش و ضريب نفوذ اينترنت در ايران نسبت به كشورهاي منطقه با افت وخيزهايي روبرو بوده است(burkhart1998 ،اشنا1378) .

موج اول دسترسي به شبكه هاي جهاني در سالهاي ابتدايي دهه هفتادخورشيدي با روندي كند ولي بومي آغاز شد.بر خلاف تمامي كشورهاي منطقه و بسياري از كشورهاي جهان  وكاملا شبيه تجربه آغازين  امريكادر راه اندازي شبكه بنياد ملي علوم(NSFNET) ،در ايران نيز بخش علمي و پژوهشي و نه بخشهاي بازرگاني و اقتصادي، بنيانگذارو پيشتاز ارتباط با ايترنت بوده است(burkhart1998) ؛ در سال 1372 مركز تحقيقات فيزيك نظري و رياضيات(IPM) باپشتكار پژوهشگران جوان وپشتيباني سياسي رييس خود كه همزمان يكي از قدرتمندترين نمايندگان مجلس نيز بود توانست باگذر ازموانع قانوني، از طريق شبكه علمي و آموزشي اروپا   (EARN)و پس از ثبت جهاني حوزه ملي(IR )،برخي ازدانشگاههاي كشور را به اينترنت متصل نمايد(شهشهاني1374 ).تا سال 1374 ، در سطح جامعه دانشگاهي، بهره برداري صرفا علمي و پژوهشي از اينترنت تقريبا بدون هيچ سياستگذاري كلان ، با پهناي باند بسيار اندك وبدون بهره گيري از امكانات گرافيكي ، بطور تدريجي گسترش يافت و حدود 60 هزار كاربر دانشگاهي را پوشش داد.در سالهاي اخير مسوليت ايترانت بين دانشگاهي به سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي وا گذار شده است و شبكه علمي كشورIROST)) بيش از 140 دانشگاه و مركز پژوهشي را به يكديگر و اينترنت متصل كرده است. در اين ميان اعمال تحريمهاي اقتصادي،تكنولوژيك و حتي گاه علمي آمريكا، در كاهش كميت و كيفيت توسعه اينترنت در ايران بي تْاثير نبوده است (arabshahi1996,burkhart998).

موج دوم  اينترنت  ازنهادهاي شهري  سر بر داشت و به توسعه بخش خصوصي انجاميد. در سال 1374همزمان با شكستن پوسته ابتدايي و تجاري شدن سريع اينترنت  در جهان  ، موسسه ندارايانه وابسته به شهرداري تهران اقدامات نمايشي و بلند پروازانه اي را با الگو برداري از شبكه ميني تل ((minitel فرانسه براي ارايه خدمات اطلاع رساني شهري سامان داد. پس از يك دوره تجربه و شكستي پر هزينه، شركت با تغيير استراتژي خود، راه اندازي خدمات اينترنتي بجاي توليد و اشاعه  اطلاعات شهري را در اولويت قرار داد وبه اين ترتيب قوي ترين ارايه كننده خدمات اينترنت در بخش شبه دولتي متولد شد .چندي بعد، ندا رايانه با پشتيباني شهردار مقتدر تهران ويك هيات امناي ويژه و چند منظوره تلاش كرد از طريق ارايه خدمات سريع  وسهل عملا انحصار اينترنت تجاري را بدست آورد؛ اينجا بود كه مخالفت رقابت آميز وزير وقت مخابرات و توقف پروژه يك هزار شماره تلفني،وتوقيف200خط تلفني ان، دومين شكست تجاري- سياسي را بر اين شركت تحميل كرد(ندارايانه 1377)در اين ميان نبايد نقش تاريخي و پيشتازانه اين موسسه را در ارايه اولين خدمات عمومي, e-mail, telebazar

bbs, newsgroup, وروزنامه الكترونيك را از جنبه بومي سازي فرهنگ توليد و مصرف اطلاعات با بهره گيري از شبكه هاي رايانه اي فراموش كرد. تنش ميان مخابرات و شهرداري راه را براي ديگران باز كرد تضعيف رقيب اصلي، كاهش ريسك سرمايه گزاري و تداوم بلا تكليفي قانوني اين امكان را فراهم آورد كه بخش خصوصي مرتبط با دولت  با بهره گيري ازرانتهاي دولتي و سرمايه ها و امكانات ايرانيان خارج از كشور، اتكاْ به فناوري گران قيمت ارتباطات ماهواره اي و فارغ از محدوديتهاي خطوط مخابراتي درون و ميان شهري، سر رشته واقعي گسترش دسترسي شهروندان عادي،كاربران خانگي و شركتهاي تجاري به اينترنت و خدمات متنوع آنرا بدست بگيردافزايش تعداد كاربران از ده هزار به يكصد هزار نفر در فاصله چهار سال را ميتوان حاصل تلاش سوداور بخش خصوصي دانست.  (rouhani2000).

 بعلل تاريخي ،سياسي و اقتصادي حضور دولت در همه عرصه هاي زندگي اجتماعي در ايران بسيار پر رنگ است اما  توجه دولت به اينترنت عليرغماهميت آن دير هنگام ،بخشي نگرو تابع تغييرات سياسي بوده است. در بخش دولتي، شركت مخابرات داده هاي ايران (DCI)وابسته به شركت مخابرات را مي توان مهم ترين عامل بالقوه و در عين حال مانع بالفعل در راه گسترش اينترنت در چند سال اخير دانست . اين شركت كه از نظر حقوقي وضعيت آن روشن نشده است و بودجه جاري اندكي در اختيار دارد درسال 1374 تاسيس شد و به سرعت مدعي انحصار اطلاع رساني الكترونيكي در كشور شد.پروژه هاي گران قيمت سويچهاي X.25 و شبكه ايران پك - BBS شارع ، شبكه صوتي صبا و...علاوه بر ايجاد امكان انتقال داده ها از طريق مراكز مخابراتي سراسر كشور با استفاده از يك ارتباط9600|b/s با كانادا اتصال 20000 مشترك را در سال 1995 فراهم كرده و در سالهاي بعد باراه اندازي يك خط Kb/s Vsat64 از طريق Gulf Net كويت خدمات خود را گسترش داد.()در حال حاضر DCI در ميان مدت براي ظرفيت 44 مگا بيت در ثانيه برنامه ريزي كرده است .DCI در برنامه سوم توسعه براي چندمين بار طرح شبكه ملي ديتا را ارايه كرد و با اجراي فاز اول آن كه قرا ر بود تا انتهاي سال 1380 تكميل شود چهار ويژگي اصلي شبكه ديتا را به شرح زير تعهد كرد: